Van voetbaltoernooi tot festival: de geschiedenis van Kwaku sinds 1975

Kwaku is een Surinaams-Amsterdams zomerfestival dat in 1975 begon als voetbaltoernooi in de Bijlmer en nu vier weekenden lang muziek, voetbal en eten samenbrengt in het Nelson Mandelapark in Amsterdam Zuidoost. Het is de grootste jaarlijkse ontmoeting van de Surinaamse gemeenschap in Europa. En het is net zo goed een eetfeest als een muziekfeest.

De naam gaat terug op de Akan-dagnamen. Een jongen die op woensdag geboren wordt, heet Kwakoe. Die woensdag is geen toeval. Op woensdag 1 juli 1863 werd de slavernij in Suriname afgeschaft, de dag die de gemeenschap kent als Keti Koti, Sranantongo voor het breken van de ketenen. Het festival draagt die herinnering mee, maar viert vooral het samenzijn.

• Begonnen: 1975, in de Bijlmer (Amsterdam Zuidoost)
• Vorm toen: voetbaltoernooi voor jongeren zonder vakantiegeld
• Naam: Kwakoe, de Akan-dagnaam voor een jongen geboren op woensdag
• Plek nu: Nelson Mandelapark, Anton de Komplein 240, Amsterdam Zuidoost
• 2026: zaterdag 11 juli tot en met zondag 2 augustus, vier weekenden

Het eerste Kwaku in 1975 was geen festival maar een voetbaltoernooi. Surinaamse gezinnen in de Bijlmer hadden zelden geld voor een zomer in Spanje, dus de jongeren bleven thuis tussen de flats. Een paar mensen besloten daar iets van te maken. Een toernooi op de velden van SV Bijlmer, tussen de hoogbouw, in de zomer dat Amsterdam zijn 700-jarig bestaan vierde.

De organisatie lag bij Stichting Jongeren Centrum Kwakoe. De oprichters die genoemd worden zijn Chas Warning, Roy Groenberg (alias Kaikusi), Guno Bakboord en Emile Esajas. Het bleef niet bij sport. Wie kwam voetballen werd ook hongerig, en het eten kwam letterlijk uit de kofferbak van de geparkeerde auto's: bamie, bloedworst en fladder. Twee van die gerechten staan vandaag nog op de Kwaku-tafel, en dat is geen sentiment. Zo ging het gewoon.

Vanaf het begin draaide Kwaku om voetbal, muziek en eten, en dat zit er tot vandaag in. Het voetbaltoernooi is de historische kern en wordt nog steeds gespeeld: junioren, senioren, veteranen, een dak- en thuislozencompetitie en walking football, met teams uit heel Nederland.

De naam Kwakoe komt uit de Akan-traditie uit West-Afrika, meegenomen door tot slaaf gemaakten naar Suriname. In die traditie krijgt een kind een naam naar de dag waarop het geboren is. Een jongen die op woensdag wordt geboren, heet Kwakoe. Het festival heet zo, en de spelling kromp later tot Kwaku.

De woensdag is de schakel naar de geschiedenis. Het is goed om dat als twee schone feiten naast elkaar te zetten, niet als een verzonnen oorzaak en gevolg.

1. De slavernij in Suriname werd afgeschaft op woensdag 1 juli 1863. De naam van het festival komt van de Akan-dagnaam voor woensdag.
2. Het Kwakoe-standbeeld in de Bijlmer beeldt een man uit die zijn ketenen heeft verbroken. Het werd in 1963 onthuld bij de honderdjarige herdenking van de afschaffing en is het culturele baken van de buurt.

Hetzelfde woord, dezelfde woensdag. Het standbeeld kreeg zijn naam niet pas achteraf als bijnaam. Het deelt simpelweg dezelfde wortel.

Keti Koti betekent in het Sranantongo het breken van de ketenen. Het is de naam voor 1 juli 1863, de dag waarop de slavernij in Suriname werd afgeschaft. Voor de Surinaamse gemeenschap is dit geen vage historie maar een herdenking die elk jaar gevierd en doorgegeven wordt, vaak rond een tafel met heri heri en bakkeljauw.

Kwaku valt in die zomerperiode en deelt de geest van Keti Koti. Het festival is vreugde bovenop herinnering. De afschaffing wordt herdacht, niet met somberheid maar met muziek, voetbal en eten. Districtsburgemeester Vincent de Kom heeft verteld hoe zijn grootvader hem als kind meenam naar Kwaku en hem onderweg vertelde over de familiegeschiedenis, over Suriname en over de slavernij. Die overdracht van generatie op generatie is de emotionele kern van het festival. Daarom is het geen toeristisch uitje maar een thuiskomst.

In 1983 verhuisde Kwaku naar het Bijlmerpark, het park dat later werd hernoemd tot Nelson Mandelapark. Daar staat het festival nog steeds, aan Anton de Komplein 240 in Amsterdam Zuidoost, te bereiken via station Bijlmer ArenA met de metro, trein of bus.

Door de jaren tachtig en negentig groeide Kwaku van een buurttoernooi naar een breed multicultureel evenement. Naast het voetbal kwamen muziekpodia, dans, een literatuurprijs, debatten, missverkiezingen en steeds meer eetkramen. Het publiek verbreedde mee. Naast de Surinaamse gemeenschap, Creools en Hindostaans, kwamen Antillianen, de grote West-Afrikaanse gemeenschap van Zuidoost (Ghanezen, Nigerianen), Molukkers, en Amsterdammers van allerlei komaf. Wat begon als een toernooi voor jongeren zonder vakantie, werd een vier weken durende familiereünie van de hele buurt.

De weg ging niet alleen omhoog. Stichting Kwakoe Events ging in 2008 failliet, en de editie van 2011 werd om financiële redenen afgelast. In 2013 volgde een doorstart die het festival professioneler maakte. Het kreeg de naam Kwaku Summer Festival, er werd professioneel management aangesteld en er kwam voor het eerst een toegangsprijs. Daarvoor, van 1975 tot en met 2012, was Kwaku gratis.

Sindsdien is het festival blijven draaien, op de coronajaren 2020 en 2021 na. In 2025 vierde Kwaku zijn 50e editie. Tegenwoordig wordt het georganiseerd door KWAKU SUMMER FESTIVAL BV, gevestigd aan de Nieuwe Uilenburgerstraat 110 in Amsterdam (KvK 57459770), met info via info@kwakusummerfestival.nl.

Het eten dat in 1975 uit de kofferbak werd verkocht, hoort er vijftig jaar later nog steeds bij. Surinaamse worst is op Kwaku een eigen straatritueel, los van de borden met roti en pom. Bij de worststand staan vleesworst, bloedworst, kippenworst en fladder warm in een gekruide bouillon met selderij en peper. De worst gaat eerst de bouillon in, wordt er warm uit gehaald en in stukjes gesneden geserveerd, uit de darm geknepen omdat de runderdarm dik is.

• Vleesworst: grof en flink gepeperd, dikker dan de Hollandse worst.
• Bloedworst: grof, minder zoet en romiger dan boudin noir.
• Kippenworst: de kip-versie, met 100% halal ingrediënten, 100% kip, geen varken.
• Fladder: dunne reepjes pens, gestoofd in groentebouillon met Madame Jeanette. Fladder eten voelt op Kwaku als feest.

Wij handelen al veertien jaar in deze producten en leveren de worst die op deze tafels hoort. Sta je zelf op een kraam, dan vind je de doosmaten en levertijden op de groothandelpagina. Datzelfde rijtje, vleesworst, bloedworst, kippenworst en fladder, staat ook bij actieve standhouders op Kwaku, zoals CLAK Worst en Food. De vraag naar deze producten op het festival is dus geen verleden tijd maar springlevend.

Kwaku Summer Festival 2026 loopt van zaterdag 11 juli tot en met zondag 2 augustus, vier weekenden lang in het Nelson Mandelapark, Anton de Komplein 240 in Amsterdam Zuidoost. De festivaldagen zijn zaterdag en zondag, telkens van 14:00 tot 23:00 uur. De vier weekenden vallen op 11-12, 18-19, 25-26 juli en 1-2 augustus.

Daarnaast zijn er drie Friday Night Concerts (apart geticket, 16+): En Vogue op vrijdag 17 juli, Broederliefde op vrijdag 24 juli en Kassav' op vrijdag 31 juli. Op het terrein geldt: pinnen of de Kwaku betaalkaart, geen contant geld. Kinderen tot en met 12 jaar mogen op zaterdag en zondag gratis naar binnen onder begeleiding van een volwassene. Voor de toegangsprijs raadpleeg je het beste de officiële site, want die wijzigt per jaar.

Wat je kunt verwachten is wat het altijd was: voetbal, muziek en eten. Meerdere podia met kawina, kaseko, Afrobeats, soca en dancehall, het voetbaltoernooi als kloppend hart, een markt met verse waar, en tientallen eetkramen. Schattingen over het bezoek lopen uiteen, van ruim 120.000 bezoekers per jaar (NOS, 2025) tot zo'n 300.000 volgens de stad en de festivalpromotie. Hoe je het ook telt, het is een van de grootste multiculturele festivals van Nederland. En de Surinaamse worst en fladder staan er nog steeds, net als in 1975.